KYLE STULL | NASM VE ATHLETIC HOUSE ACADEMY İLE GÜNCEL KAL!
Toraks çıkış sendromu (Thoracic Outlet Syndrome – TOS) nedir?
Personal trainer’lar bu durumu fark edebilmek için hangi değerlendirme yöntemlerini kullanabilirler? Düzeltici egzersiz programları bu konuda faydalı olabilir mi?
TORAKS ÇIKIŞ SENDROMUNA GENEL BAKIŞ
Toraks çıkış sendromu (TOS), boyun, omuz ve kol bölgesindeki sinir ve damar yapılarını etkileyen bir durumdur. Sinirler, toplardamarlar ve atardamarlardan oluşan bu nörovasküler yapı brakiyal pleksus olarak adlandırılır. Sorunlar, brakiyal pleksusun omurilikten omuz ve kola doğru uzanan seyri boyunca herhangi bir noktada sıkışması sonucu ortaya çıkar. TOS’un kesin kaynağı çoğu zaman yanlış yorumlanır; çünkü belirtiler Karpal Tünel Sendromu (Carpal Tunnel Syndrome – CTS) ile yakından ilişkilidir ve bu nedenle iki durum sıklıkla birbiriyle karıştırılır.
Karpal Tünel Sendromu olan bireylerin yarısından fazlası, en az bir Toraks Çıkış Sendromu testinde pozitif sonuç vermektedir (Burnham, 2010). Bu durum sıklıkla karışıklığa ve yanlış tanıya yol açmaktadır. Durumu daha da karmaşık hale getiren bir diğer etken ise, birçok kişinin TOS ile CTS belirtileri arasındaki farkı veya Shoulder Impingement Syndrome (omuz sıkışma sendromu) belirtilerinin hangi durumlarda artabileceğini ayırt edememesidir.
Bu nedenle, aşağıda belirtilen semptomların üst ekstremiteye ait birden fazla olası sorundan kaynaklanabileceğinin anlaşılması önemlidir.
TORAKS ÇIKIŞ SENDROMUNUN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Semptomlar şunlardır:
• Kas erimesi (kas atrofisi)
• Kol, el veya parmaklarda uyuşma ve karıncalanma
• Boyun, omuz veya elde ağrı
• Kol ve elde renk değişikliği ve şişlik
• Kol, el veya parmaklarda soğukluk (Mayo Clinic, 2016)
Toraks çıkış sendromunun yaygın bir tanımı, brakiyal pleksusun birinci kaburga ile klavikula arasındaki bölgede —yani toraks çıkışı olarak adlandırılan alanda— sıkışmasıdır. Washington University School of Medicine (t.y.), toraks çıkışını; boynun alt kısmında, klavikulanın hemen üstünde ve arkasında yer alan ve kolun üst bölümüne kadar uzanan anatomik bölge olarak tanımlamaktadır (Şekil 1).
Brakiyal pleksus, C5–C8 ve T1 sinir köklerinden çıkarak servikal omurgadan ayrılır ve skalen kasların arasından geçer, birinci kaburga üzerinden ilerler, klavikulanın altından ve pectoralis minor kasının arkasından geçerek omuz ve kola doğru uzanır.
Bu nedenle, TOS için uygun bir çalışma tanımı şu şekilde yapılabilir: “Toraks çıkış sendromu; brakiyal pleksusun ve ona eşlik eden arterin, anterior ve orta skalen kaslar arasında (anterior skalen sendromu), klavikula ile birinci kaburga arasında (kostoklaviküler sendrom) veya korakoid çıkıntı ile pectoralis minor kas arasında (pectoralis minor sendromu) sıkışmasını içeren bir durumdur.” (Ludwig, 2005, s. 825)
TORAKS ÇIKIŞ SENDROMUNUN NEDENLERİ NELERDİR?
Brakiyal pleksusun izlediği yolun karmaşık yapısı nedeniyle, sinir demetinin sıkışması yukarıda belirtilen bölgelerin herhangi birinde meydana gelebilir. TOS’un yaygın nedenleri şunlardır: travma, tekrarlayıcı kullanıma bağlı yaralanmalar, anatomik anomaliler (örneğin servikal kaburga; yedinci servikal omurun normalden daha uzun transvers çıkıntısına bağlı olarak gelişir ve en doğru şekilde röntgen incelemesi ile tespit edilir), kötü postür.
Bu bağlamda tekrarlayıcı kullanım, omuz askısıyla taşınan aşırı ağır bir çanta veya el çantası taşımak gibi basit bir durumdan ya da baş üstü sporlarında görülen tekrarlayıcı baş üstü hareketlerden kaynaklanabilir. Klavikula üzerine aşağı doğru binen bu yük, brakiyal pleksusun sıkışmasına neden olarak TOS gelişmesine yol açabilir.
Tekrarlayıcı kullanım, postürle yakından ilişkilidir; çünkü skapulanın aşırı aşağı rotasyonu, nörovasküler demetin klavikula ile birinci kaburga arasından geçerken aynı şekilde sıkışmasına neden olabilir. Ayrıca aşağı rotasyonda ve anterior tilt pozisyonunda bulunan skapulalar, pectoralis minor kasının aşırı aktif olduğuna işaret eder.
Gergin bir pectoralis minor kası, brakiyal pleksusu sıkıştırarak (pectoralis minor sendromu) Toraks Çıkış Sendromuna yol açabilir. Bunun yanı sıra, yetersiz veya hatalı solunum paternlerinin de göz önünde bulundurulması önemlidir. Diyaframın optimal çalışmaması durumunda, sekonder solunum kasları olan skalen kaslar ve pectoralis minor aşırı aktif hale gelebilir. Bu durum, damar ve sinir yapıların kas dokusu arasından geçerken yeniden sıkışmasına neden olabilir.
Bu nedenle, bir danışanda TOS ile uyumlu belirtiler varsa, sıkışmanın olası yerinin belirlenmesi önemlidir.
TORAKS ÇIKIŞ SENDROMU İÇİN DEĞERLENDİRMELER
Bu noktada Düzeltici Egzersiz alanında uzmanlaşmanın sağladığı avantajlar açıkça ortaya çıkar.
Öğrenilebilen ve güvenli şekilde uygulanabilen çeşitli değerlendirmeler, olası sıkışma bölgesini daraltmaya ve semptomları ortaya çıkararak daha net gözlem yapılmasına yardımcı olabilir.
Bu değerlendirmeler Toraks Çıkış Sendromunu teşhis etmek veya tedavi etmek amacıyla kullanılmaz; ancak dikkatin doğru bölgeye yönlendirilmesine ve egzersiz programının planlanmasına yardımcı olabilir. (Not: Danışanlarda belirtiler mevcutsa, bir hekime başvurmaları ve gerekirse bu testlerin hekim tarafından uygulanması önerilmelidir.)
Ayrıca, bu testleri uygulayıp uygulayamayacağınız konusunda bulunduğunuz bölgedeki yasal düzenlemeleri gözden geçirmeniz önerilir. Herhangi bir değerlendirme veya testten elde edilen sonuçların, tıbbi öykü, günlük aktivite anketleri ile diğer öznel ve nesnel bilgileri içeren kapsamlı bir danışan değerlendirmesinin parçası olması gerektiğini vurgulamak önemlidir.
Pek çok değerlendirmede olduğu gibi, farklı kaynaklardan elde edilen verilerin birlikte değerlendirilmemesi yanlış pozitif sonuçlara yol açabilir.
Baş Üstü Pozisyonu (Elevated Stress Test): Uygulanabilecek ilk ve en basit testlerden biri, temel bir baş üstü pozisyonu değerlendirmesidir. Danışandan, sanki overhead squat yapacakmış gibi her iki kolunu başının üzerine kaldırması istenir. Bu pozisyon korunurken danışandan, ellerini orta bir tempoda üç dakika boyunca açıp kapatması istenir (Armstrong & Hubbard, 2016). Bu araştırmacılara göre, bir tarafta diğerine kıyasla semptomlarda artış görülmesi, Toraks Çıkış Sendromunun varlığına işaret edebilir.
Bu aşamada sorunun kaynağını belirlemeye çalışmak gerekir.
Aşağıdaki testlerin her biri, ortopedik değerlendirme testlerinin uyarlanmış versiyonlarıdır. Test açıklamaları, danışanın fitness profesyonelinin yardımı olmadan kendi kendine uygulayabileceği şekilde düzenlenmiştir. Her pozisyon 10–15 saniye boyunca korunmalıdır. Danışanın yukarıda belirtilen semptomlarında artış olması durumunda test sonucu pozitif kabul edilir.
Aşırı aktif anterior skalen kasına bağlı sıkışma (Ludwig (2005)’te tanımlanan Adson testinden uyarlanmıştır): Danışandan kolunu geriye doğru uzatması (ekstansiyon) ve hafif dış rotasyona getirmesi istenir. Ardından başını etkilenen kol tarafına doğru çevirerek çenesini hafifçe yukarı kaldırması ve derin bir nefes alıp en az 15 saniye tutması istenir. Bu pozisyon, birinci kaburgayı yukarı doğru kaldırarak brakiyal pleksusun gergin anterior skalen kasına karşı sıkışmasına neden olur.
Aşırı aktif orta skalen kasına bağlı sıkışma (Ludwig (2005)’te tanımlanan Adson testinin Travell varyasyonundan uyarlanmıştır): Danışandan kolunu geriye doğru uzatması (ekstansiyon) ve hafif dış rotasyona getirmesi istenir. Ardından başını etkilenen kolun ters yönüne doğru çevirerek derin bir nefes alması ve bu nefesi en az 15 saniye boyunca tutması istenir. Bu pozisyon, birinci kaburgayı yukarı doğru kaldırarak brakiyal pleksusun gergin orta skalen kasına karşı sıkışmasına neden olur.
Aşırı aktif pectoralis minor kasına bağlı sıkışma (Ludwig (2005)’te tanımlanan Wright hiperabdüksiyon testinden uyarlanmıştır): Danışandan kolunu 180 dereceye kadar tam abdüksiyona getirmesi ve omzu hafif fleksiyona alması istenir (hiperabdüksiyon; servikal omurga nötr pozisyonda tutulurken kol kulak arkasına doğru götürülür). Bu pozisyon, brakiyal pleksusun pectoralis minor kasının altından geçerken gerilmesine neden olur.
Birinci kaburga ile klavikula arasındaki sıkışma (Ludwig’in (2005) kostoklaviküler sendrom testine alternatif yaklaşımı): Danışandan skapulayı geriye çekme ve aşağı bastırma hareketi yapması istenir (skapular retraksiyon ve depresyon; Eden testi).
Yukarıdaki testlerden bir veya daha fazlasının pozitif sonuç vermesi durumunda, danışanların nitelikli bir sağlık uzmanına (örneğin fizyoterapist, atletik antrenör, hekim vb.) başvurmaları önerilmelidir.
Egzersiz için onay alındıktan sonra, fitness profesyonelleri üst vücut disfonksiyonlarını düzeltmeye yönelik bir düzeltici egzersiz programı uygulamalıdır.
1. İnhibisyon / SMR (Self-Myofascial Release – Kendi Kendine Miyofasyal Gevşetme): Pectoralis Minor, Üst Trapez, Torasik Omurga
2. Uzatma / Contract-Relax (Kasıl-Gevşe): Önceden var olan sinir kaynaklı sorunlar göz önünde bulundurularak, statik germeye kıyasla PNF veya contract-relax germe yöntemleri önerilmektedir.
3. Aktivasyon: Quadruped Protraction (dört ayak pozisyonunda skapular protraksiyon), Floor Combo
4. Entegrasyon: Single-leg Scaption, Wide Grip Row
REFERANSLAR
Armstrong, A. D., & Hubbard, M. C. (Eds.). (2016). Shoulder. Essentials of musculoskeletal care (5th ed., pp. 261-362). Rosemont, IL: American Academy of Orthopaedic Surgeons.
Burnham, R. (2010).
Symptoms and signs of thoracic outlet syndrome in patients with carpal tunnel syndrome. Journal of Musculoskeletal Pain, 18(1), 66-70. Ludwig, L. (2005).
Thoracic outlet syndrome. In F. Rattray & L. Ludwig (Eds.), Clinical Massage Therapy (pp. 825-840). Elora, ON: Talus Incorporated. Mayo Clinic. (2016).
Thoracic outlet syndrome. Retrieved from
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/thoracic-outlet-syndrome/symptoms causes/syc-20353988 Washington University School of Medicine. (n.d.). Anatomy of
the Thoracic Outlet. Retrieved from http://tos.wustl.edu/What-is-TOS/Anatomy-of-the-Thoracic-Outlet
KYLE STULL
KDHSc, MS, LMT, NASM-CPT, CES, PES unvanlarına sahip olup, NASM’in eğitmen kadrosunda yer alan bir uzmandır. Aynı zamanda Chicago’daki Concordia Üniversitesi’nde yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak görev yapmaktadır.
Kaynak: https://blog.nasm.org/fitness/understanding-thoracic-outlet-syndrome
