BRIAN SUTTON | NASM VE ATHLETIC HOUSE ACADEMY İLE GÜNCEL KAL!
ABD’de her yıl yaklaşık 150.000 ön çapraz bağ (ACL) yaralanması meydana geldiği tahmin edilmekte olup, bu yaralanmaların yaklaşık %70’i temas dışı mekanizmalar sonucu oluşmaktadır. Bu tür yaralanmalar çoğu zaman yeterli şekilde yavaşlayamama, yön değiştirememe veya sıçrama sonrası doğru biçimde iniş yapamama gibi hareket kontrolü yetersizliklerinden kaynaklanır (1,2). Neyse ki araştırmalar, düzeltici egzersiz antrenmanı yoluyla eklem stabilitesi, eklem mobilitesi ve nöromüsküler koordinasyonun geliştirilmesinin ACL yaralanmalarının yüksek görülme sıklığını azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir (3–5). Ancak bir düzeltici egzersiz programı (ya da sportif performansı geliştirmeye yönelik bir antrenman programı) tasarlamadan önce, danışanın hareket paternlerinin doğru şekilde değerlendirilmesi büyük önem taşır; çünkü hatalı hareket paternleri, temas dışı ACL yaralanmaları için önemli bir risk faktörü olarak kabul edilmektedir.
Bu makalenin amacı, Sıçrayış Sonrası Yere İniş Hatası Puanlama Sistemi (Landing Error Scoring System – LESS) testinin geçerliliğini ve uygulanabilirliğini ele almaktır. LESS, alt ekstremitelerde görülen ve bireyin temas dışı ön çapraz bağ (ACL) yaralanması riskini artırabilecek belirli hareket paternlerini belirlemek amacıyla kullanılan bir hareket değerlendirme testidir (6).
SIÇRAYIŞ SONRASI YERE İNİŞ HATASI PUANLAMA SİSTEMİ (LESS) TESTİ NEDİR?
Her fitness profesyonelinin, danışanlarının hareket kalitesini yeterli düzeyde değerlendirebilmek ve olası kas dengesizliklerini belirleyebilmek için kullanabileceği çeşitli hareket değerlendirme araçlarından oluşan bir repertuvara sahip olması gerekir. Padua ve çalışma arkadaşlarına göre, “Landing Error Scoring System (LESS), alt ekstremite yaralanmaları açısından risk altında bulunan bireyleri belirlemek amacıyla geliştirilmiş, güvenilir ve geçerli bir klinik değerlendirme aracıdır.”
LESS testi kullanılarak hatalı hareket paternlerinin belirlenmesi, bir bireyin yaralanma riskinin artmış olup olmadığının ortaya konmasına olanak sağlar. Bu değerlendirme sonucunda, söz konusu hatalı hareketleri düzeltmeye yönelik uygun bir düzeltici egzersiz stratejisi tasarlanabilir. Ayrıca LESS testi, uygulanan düzeltici egzersiz programı sonrasında iniş tekniğinde meydana gelen değişim ve gelişmelerin değerlendirilmesinde de kullanılabilir (7).
Bununla birlikte, bu testin bazı sınırlılıkları da bulunmaktadır. Puanlama sisteminin görece karmaşık olması (17 farklı sıçrama–iniş özelliğinin değerlendirilmesini içermesi) ve danışanın hareket paternlerinin analiz edebilmesi için video kaydı gerektirmesi, testin başlıca kısıtlayıcı yönleri arasında yer alır. Bu gereklilikler, fitness profesyonellerinin testi genel değerlendirme sürecine dahil etmesini oldukça zorlaştırmaktadır. Bu nedenle burada, Padua ve çalışma arkadaşları (6) tarafından geliştirilen LESS testinin modifiye edilmiş bir versiyonu ele alınacaktır. Bu versiyon, fitness profesyoneli tarafından gerçek zamanlı olarak uygulanabilir ve bir spor salonu veya sportif performans ortamında 2–5 dakika içinde pratik biçimde gerçekleştirilebilir.
MODİFİYE EDİLMİŞ LESS TESTİNİN UYGULANMASI
Pozisyon
1) Danışan 30 cm yüksekliğinde bir kutu üzerine çıkar. Zemine, bireyin boyunun yaklaşık yarısına karşılık gelen mesafede bir hedef çizgisi çizilir.
Hareket
2) Danışandan kutu üzerinden öne doğru sıçraması, işaretli çizginin hemen önüne iki ayağı aynı anda temas edecek şekilde iniş yapması ve ardından beklemeden maksimum dikey yüksekliğe yeniden sıçraması istenir. Danışan, yere iniş ile dikey sıçramayı başlatma arasında duraklama yapmamalıdır (Şekil 1).
3) Danışan önce fitness profesyoneli tarafından yapılan bir uygulama gösterimini izler, ardından hareketi deneme fırsatı bulur (genellikle 2–3 deneme yeterlidir).
4) Fitness profesyoneli tarafından danışana doğru iniş mekaniği hakkında herhangi bir teknik yönerge verilmez.
5) Danışan toplam dört deneme gerçekleştirirken fitness profesyoneli hareketi önden ve yandan gözlemler:
1. ve 2. denemelerde gözlem önden,
3. ve 4. denemelerde gözlem yandan yapılır.
6) Tablo 1, her bir değerlendirme ölçütüne ait değerlendirme kriterlerini ve puanlama ayrıntılarını içermektedir.
1. Fitness profesyoneli değerlendirme sırasında her iki alt ekstremiteyi de gözlemlemelidir. Alt ekstremitelerden yalnızca biri bir hata sergiliyorsa (örneğin ayağın dışa rotasyonu) ve diğeri normal hareket ediyorsa bile, fitness profesyoneli ilgili ölçütü hata olarak puanlandırmalıdır.
7) Nihai puan, tüm ölçütlerin toplamı alınarak belirlenir. Bu değerlendirme için henüz standart norm değerleri bulunmamaktadır. Bunun yerine, tekrarlanan ölçümler (seri testler) bireyin hareket kalitesindeki gelişimi belirlemede yol gösterici olacaktır.
Şekil 1. Sıçrayış Sonrası Yere İniş Hatası Puanlama Sistemi
Tablo 1. Modifiye Edilmiş LESS Testi Değerlendirme Kriterleri
| LESS Değişkeni | Değerlendirme Kriterleri | Gözlem Açısı | Değerlendirilecek Sıçrama |
| Duruş genişliği | Danışan çok geniş veya çok dar bir duruşla yere iniş yaparsa hata puanı alır. Hata yalnızca duruş belirgin biçimde çok geniş veya çok dar olduğunda (+1) verilir. | Ön | 1. sıçrama sırasında gözlemlenir |
| Maksimum ayak rotasyonu | İniş sırasında herhangi bir noktada ayaklar orta düzeyde dışa rotasyonda veya hafif içe rotasyonda ise hata puanı (+1) verilir. | Ön | 1. sıçrama sırasında gözlemlenir |
| İlk ayak teması simetrisi | Bir ayağın diğerinden önce yere temas etmesi veya bir ayağın topuk–parmak, diğerinin parmak–topuk şeklinde temas etmesi durumunda hata puanı (+1) verilir. | Ön | 1. sıçrama sırasında gözlemlenir |
| Maksimum diz valgus açısı | Danışan hafif düzeyde diz valgusuna girerse hata puanı (+1) verilir. Belirgin diz valgusu oluşursa hata puanı (+2) verilir. | Ön | 1. sıçrama sırasında gözlemlenir |
| Lateral gövde fleksiyonu miktarı | Danışan sağa veya sola eğilerek gövdenin dik konumu kaybolursa hata puanı (+1) verilir. | Ön | 2. sıçrama sırasında gözlemlenir |
| Ayakların ilk iniş şekli | Danışan topuk–parmak sırasıyla veya düz taban (flat foot) ile yere inerse hata puanı (+1) verilir. | Yan | 3. sıçrama sırasında gözlemlenir |
| Diz fleksiyonunda açısal değişim | Danışan az miktarda (+2) veya orta miktarda (+1) diz fleksiyonu açısal değişimi gösterirse hata puanı verilir. | Yan | 3. sıçrama sırasında gözlemlenir |
| Gövde fleksiyonunda açısal değişim | Danışan az miktarda (+2) veya orta miktarda (+1) gövde fleksiyonu açısal değişimi gösterirse hata puanı verilir. | Yan | 4. sıçrama sırasında gözlemlenir |
| Sagital düzlemde toplam eklem hareketi | Gövde ve dizlerde büyük hareket varsa yumuşak iniş (0) olarak değerlendirilir. Orta düzey hareket varsa orta ( +1 ), az hareket varsa sert iniş (+2) olarak değerlendirilir. | Yan | Tüm sıçramalar sırasında gözlemlenir |
| Genel izlenim | Danışan yumuşak bir iniş yapıyor ve dizlerde frontal düzlem hareketi yoksa mükemmel (0) puan verilir. Sert iniş ve belirgin frontal düzlem diz hareketi varsa zayıf (+2) puan verilir. Diğer tüm inişler orta (+1) olarak değerlendirilir. | Yok | Tüm sıçramalar sırasında gözlemlenir |
Aşağıda, fitness profesyonellerinin Modifiye Edilmiş LESS testini kapsamlı değerlendirme sürecine entegre ederken kullanabilecekleri örnek bir puanlama formu (Tablo 2) yer almaktadır.
Tablo 2. LESS Değerlendirme Formu
| Ön Görünümden Gözlem | Puan | Yan Görünümden Gözlem | Puan |
| 1. Duruş genişliği | 6. Ayakların ilk iniş şekli | ||
| Normal | 0 | Parmak–topuk | 0 |
| Geniş | 1 | Topuk–parmak | 1 |
| Dar | 1 | Düz taban | 1 |
| 2. Maksimum ayak rotasyonu pozisyonu | 7. Diz fleksiyonunda açısal değişim | ||
| Normal | 0 | Büyük | 0 |
| Orta düzeyde dışa rotasyon | 1 | Orta | 1 |
| Hafif içe rotasyon | 1 | Küçük | 2 |
| 3. İlk ayak teması | 8. Gövde fleksiyonunda açısal değişim | ||
| Simetrik | 0 | Büyük | 0 |
| Simetrik değil | 1 | Orta | 1 |
| Küçük | 2 | ||
| 4. Maksimum diz valgus açısı | 9. Sagital düzlemde toplam eklem açısal değişimi | ||
| Yok | 0 | Yumuşak iniş | 0 |
| Az | 1 | Orta | 1 |
| Belirgin | 2 | Sert iniş | 2 |
| 5. Gövde lateral fleksiyon miktarı | 10. Genel değerlendirme | ||
| Yok | 0 | Mükemmel | 0 |
| Az–orta düzeyde | 1 | Orta | 1 |
| Zayıf | 2 | ||
| Toplam Puan |
Önlemler
LESS testi tüm popülasyonlar için uygun olmayabilir. Bu nedenle, dinamik değerlendirmelerden önce geçiş hareketi değerlendirmelerinin (örneğin Overhead Squat Değerlendirmesi) uygulanması önemlidir. Bir birey geçiş hareketi değerlendirmelerini uygulamakta zorlanıyorsa veya bu değerlendirmeler sırasında ağrı hissediyorsa, Modifiye Edilmiş LESS testinin uygulanması önerilmez.
Özet
Ön çapraz bağ (ACL) yaralanmalarının büyük çoğunluğu (yaklaşık %70’i) temas dışı meydana gelir ve çoğunlukla vücudun hızlı bir şekilde yavaşlama (deceleration) sürecine girdiği anlarda ortaya çıkar. ACL ve diğer alt ekstremite yaralanmaları sırasında sık görülen belirli hareket paternleri arasında diz valgusu (X bacak pozisyonu), aşırı bacak rotasyonu ve azalmış diz fleksiyonu (örneğin sert dizle iniş) yer alır (2,7,8).
Modifiye Edilmiş LESS testi, bu faktörlerin tamamını sistematik ve kullanımı kolay bir formatta değerlendirmeye olanak sağlar ve fitness profesyonelleri tarafından genel değerlendirme sürecine etkili biçimde dahil edilebilir. Elde edilen bu bilgiler doğrultusunda fitness uzmanları, söz konusu hareket bozukluklarını düzeltmeye yönelik uygun bir düzeltici egzersiz stratejisi geliştirebilirler.
Düzeltici egzersiz antrenmanı hakkında daha ayrıntılı bilgi için NASM’in Düzeltici Egzersiz Uzmanlığı eğitim dokümanına başvurulabilir.
REFERANSLAR
1. American Orthopaedic Society for Sports Medicine. Anterior Cruciate Ligament (ACL) Prevention. http://www.sportsmed.org/uploadedFiles/Content/Patient/Sports_Tips/ST%20ACL%20Injury%2008.pdf. Accessed April 8, 2014.
2. Shultz SJ, Schmitz RJ, Benjaminse A, Chaudhari AM, Collins M, Padua DA. ACL Research Retreat VI: an update on ACL injury risk and prevention. J Athl Train. 2012 Sep-Oct;47(5):591-603. doi: 10.4085/1062-6050-47.5.13
3. Padua DA, Bell DR, Clark MA. Neuromuscular characteristics of individuals displaying excessive medial knee displacement. J Athl Train. 2012 Sep-Oct;47(5):525-36. doi: 10.4085/1062-6050-47.5.10.
4. Bell DR, Oates DC, Clark MA, Padua DA. Two- and 3-dimensional knee valgus are reduced after an exercise intervention in young adults with demonstrable valgus during squatting. J Athl Train. 2013 Jul-Aug;48(4):442-9. doi: 10.4085/1062-6050-48.3.16. Epub 2013 May 31.
5. Fong CM, Blackburn JT, Norcross MF, McGrath M, Padua DA. Ankle-dorsiflexion range of motion and landing biomechanics. J Athl Train. 2011 Jan-Feb;46(1):5-10. doi: 10.4085/1062-6050-46.1.5.
6. Padua DA, Boling MC, DiStefano LJ, Onate JA, Beutler AI, Marshall SW. -56. Reliability of the landing error scoring system-real time, a clinical assessment tool of jump-landing biomechanics. J Sport Rehabil. 2011 May;20(2):145-56.
7. DiStefano LJ, Padua DA, DiStefano MJ, Marshall SW. Influence of age, sex, technique, and exercise program on movement patterns after an anterior cruciate ligament injury prevention program in youth soccer players. Am J Sports Med. 2009;37(3):495–505.
8. Shultz SJ, Schmitz RJ, Nguyen AD, Chaudhari AM, Padua DA, McLean SG, Sigward SM. ACL Research Retreat V: an update on ACL injury risk and prevention, March 25-27, 2010, Greensboro, NC. J Athl Train. 2010 Sep-Oct;45(5):499-508. doi: 10.4085/1062-6050-45.5.499.
BRIAN SUTTON
MA, MS, CSCS, NASM-CPT, CNC, CES, PES.
Brian Sutton, sağlık ve fitness sektöründe 20 yıllık deneyime sahip bir uzmandır. Personal trainer, yazar ve içerik yöneticisi olarak çalışmıştır. San Francisco Üniversitesi’nden Spor Yönetimi alanında yüksek lisans (MA) ve Pennsylvania California Üniversitesi’nden Egzersiz Bilimi alanında yüksek lisans (MS) derecelerine sahiptir. Ayrıca NASM (National Academy of Sports Medicine) ve NSCA (National Strength and Conditioning Association) kurumlarından çeşitli sertifikalar almıştır. 2010–2018 yılları arasında Pennsylvania California Üniversitesi’nde düzeltici egzersiz, performans geliştirme ve sağlık-fitness konularında lisansüstü dersler vermiştir. Hâlâ NASM bünyesinde İçerik ve Prodüksiyon Müdürü olarak görev yapmaktadır.
Kaynak: https://blog.nasm.org/sports-performance/modified-landing-error-scoring-system-less-acl-injury
